Seminarie Ypelaar

Geschiedenis, 17 november 2026

Gregoriaans in het Ginneken: de Schola Cantorum van de IJpelaar

Wie op de IJpelaar in de Schola Cantorum kwam, had eerst voorgezongen bij Louis Kuypers. De leerlingen noemden die auditie de stierenkeuring.

Tabel met gregoriaanse notentekens in vierkante notatie, elk met een Latijnse naam eronder zoals punctum, virga, podatus en climacus
Gregoriaans schrijf je in neumen. Deze tabel met hun namen staat in de voorrede van de Vaticaanse uitgave van het Graduale, 1908. Via Wikimedia Commons, publiek domein.

Voorzingen bij Kuypers

Op een dag moest de hele klas op auditie bij muziekdocent Louis Kuypers, in een klaslokaal van het oude gebouw. Iets zingen, iets nazingen, en Kuypers noteerde van alles op een blaadje. De leerlingen noemden het de stierenkeuring. Zo staat het in het hoofdstuk over spiritualiteit in het gedenkboek van de oud-leerlingen van seminarie Ypelaar, opgeschreven door een oud-lid van het koor.

Kuypers koos jongens uit de wat hogere klassen, als hun stem gebroken was tot tenor, bariton of bas. Gerepeteerd werd 's ochtends in datzelfde lokaal, en dat ging af van de ochtendrecreatie. Wie erin zat, betaalde dus met vrije tijd.

Hoogmis en vespers, in toog en superplie

De Schola Cantorum zong de gregoriaanse gezangen in de zondagse hoogmis en in de vespers, in zwarte toog en witte superplie. De hoogmis droeg meestal de regent zelf op. Vond Kuypers de vespers op een zondag te moeilijk, dan liet hij de completen zingen.

Tot het schooljaar 1957/58 begon de zondag ook nog met een stille mis in de vroege ochtend. Daarna bleef alleen de hoogmis over. Hoe de rest van de dag rond de kapel liep, staat bij de dagorde van het internaat.

De vaste momenten in de kapel en wat er veranderde, volgens het gedenkboek van de oud-leerlingen.
MomentIn de kapelWat veranderde
Zondag, vroege ochtendeen stille misafgeschaft met het schooljaar 1957/58
Zondag, hoogmisgregoriaanse gezangen door de Schola, mis meestal door de regentvanaf november 1964 de vernieuwde liturgie van het bisdom
Zondag, vespersgezongen door de Schola; waren ze te moeilijk, dan de completenafgeschaft in 1964
Elke dagochtendgebed, meditatie van de regent en de misde dagelijkse mis verdwijnt in 1964

Een dirigent die priester bleef

Kuypers kende de IJpelaar van binnenuit. Volgens zijn biografie op Wikipedia zat hij er vanaf 1937 zelf op school en kwam hij in 1949 terug als muziekdocent en leider van de Schola. In de vakanties ging hij pastoraal werk doen in een parochie. Hij legde het koor ook uit waarom.

Was hij er niet, dan dirigeerde een leerling die hij als deken had aangewezen. Meer over hem en de andere docenten staat bij de regenten en docenten.

„Daar ben ik toch priester voor geworden?”

Louis Kuypers tegen de Schola, zoals een oud-lid het in het gedenkboek optekende

Zingen buiten de muren

Het koor zong niet alleen in de eigen kapel. Met de Schola ging het weleens naar woonwagenkamp Driekoningenoord, en regelmatig zong het bij de mis in tuchtschool Den Hey-Acker. De oud-leerling die het opschreef, kijkt er met een knipoog op terug: jongens van het kleinseminarie, „bovendien van goeden huize”, die de Latijnse mis kwamen zingen voor de jongens van de tuchtschool.

Bakstenen gebouw met geel siermetselwerk, hoge ramen, leien daken en een stalen brandtrap aan de zijkant
Den Hey-Acker aan de Galderseweg in Breda, gefotografeerd in 2009 als Rijks Justitiële Jeugdinrichting. Of de Schola in juist dit gebouw zong, vermelden de bronnen niet. Foto: G. Lanting, via Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

In 1964 verdwenen de vespers

In november 1964, op de eerste zondag van de advent, voerde het bisdom Breda de liturgievernieuwing van het Tweede Vaticaans Concilie in. De liturgie mocht in de landstaal en de volkszang werd bevorderd. Op de IJpelaar werden in hetzelfde jaar de dagelijkse mis en de vespers afgeschaft, schrijft het gedenkboek. Daarmee verdween een van de twee vaste momenten van de Schola.

Hoe het koor daarna verderging, staat niet in de bronnen die we lazen. Dat is een gat in dit verhaal. Kuypers zelf werd in 1969, het jaar waarin het seminarie ophield, directeur van het Nederlands Instituut voor Katholieke Muziek in Utrecht. Dat bleef hij tot 1985.

Het hoofdstuk zelf lees je in het webarchief, via de link hieronder. Wat er verder in 1964 veranderde, van de televisie tot het weekend thuis, staat in de geschiedenis van de IJpelaar.