Seminarie Ypelaar

Geschiedenis, 17 november 2026

Hageveld, Beekvliet en Rolduc: wat bleef er van de kleinseminaries over?

Eind negentiende eeuw had elke provincie er een of meer. Bij vijf van de zestien staat er nu nog een school; de rest werd politieschool, appartementen, conferentieoord of kantoor, of verdween.

Luchtfoto van abdij Rolduc in Kerkrade, met kloostervleugels en tuinen
Abdij Rolduc, Kerkrade. Foto: LeonieCurvers, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).

Eind negentiende eeuw had elke provincie er een

Aan het eind van de negentiende eeuw telde elke provincie een of meer kleinseminaries: kostscholen waar jongens van twaalf tot achttien zes jaar gymnasiaal onderwijs kregen als voorbereiding op de priesteropleiding. Het bisdom Breda had de IJpelaar in Ginneken, 's-Hertogenbosch had Beekvliet, Haarlem Hageveld, Utrecht Kuilenberg en Roermond Rolduc. Daarnaast hadden kloosterorden hun eigen kleinseminaries.

In de jaren zestig liep het aantal interne leerlingen snel terug. De omzetting naar een open internaat met gewone middelbare opleidingen was volgens Wikipedia meestal geen succes. Wat bleef, is een rij gebouwen met elk een eigen vervolg.

Het kleinseminarie per bisdom

Breda
IJpelaar, Ginneken
's-Hertogenbosch
Beekvliet
Haarlem
Hageveld
Utrecht
Kuilenberg
Roermond
Rolduc

Rolduc staat in het overzicht op Wikipedia vanaf 1843 als kleinseminarie van Roermond. Het artikel over de abdij noemt het in die jaren een internaat; de dataset zet beide naast elkaar.

Vijf keer een school als vervolg

Van de zestien kleinseminaries op de kaart van kleinseminaries in Nederland hebben er vijf nog een school als vervolg. Beekvliet in Sint-Michielsgestel werd in 1972 een gewoon gymnasium, Hageveld in Heemstede in 1967 een atheneum. Allebei zitten ze nog in het eigen complex.

Gymnasium Juvenaat in Bergen op Zoom zat sinds 1988 aan de Pater Dehonlaan en fuseerde in 2021 met het Mollerlyceum tot MollerJuvenaat; het oude gebouw is in 1993 afgebroken. Leeuwenhorst in Noordwijkerhout was maar zeven jaar kleinseminarie en is nu het Teylingen College. De Nebo van de redemptoristen in Nijmegen ging door als Elshof College, nu Kandinsky College.

De IJpelaar zelf telt hier niet mee. Daar zit sinds 1993 wel een school, maar een andere: de kunstopleiding Sint-Joost. Hoe dat zo kwam, staat in de geschiedenis van de IJpelaar.

De tabel hieronder zet alle zestien naast elkaar, met de jaren als kleinseminarie en wat er nu zit, zoals de dataset ze noemt.

Alle zestien kleinseminaries uit de dataset, met de jaren als kleinseminarie en wat er nu zit. Een streep betekent: niet gevonden. Laatst gecontroleerd op 17 november 2026.
KleinseminarieJarenNu
IJpelaar1878-1969St. Joost School of Art & Design, vestiging Breda
Hageveld1817-1967Atheneum College Hageveld
Beekvliet1815-1972Gymnasium Beekvliet
Rolduc1831-1840, 1946-1971conferentieoord en grootseminarie van het bisdom Roermond
Kuilenberg / Apeldoorn1818-1825, 1841 tot ca. 1973sinds 1973 opleidingsinstituut van de politie (gebouw Apeldoorn)
Leeuwenhorst1961-1968Teylingen College Leeuwenhorst; het internaat werd een congrescentrum
Liudger Convict1959-1969villa Voorveld (1916) staat er nog; volgens de BAG een kantoorpand in gebruik
Voorschoten1951-1968Beresteyn: na het vertrek van de Montfortanen in 2001 onderdak voor stichtingen, kunstenaars en buitenlandse werknemers
Sint Gabriëlvanaf 1922kloostergebouw; de passionisten vertrokken in december 2022 naar Oudewater
Lavigerie College1952-1971op de plek staat sinds de jaren negentig een appartementencomplex
Sint-Paulus College1926-1965gebouw afgebroken in het begin van de jaren zeventig
Don Ruatot 1971sinds 2013 46 kloosterwoningen voor senioren
Nebo1928-1969voortgezet als Elshof College, thans Kandinsky College; de paters verlieten het klooster in 2008
Juvenaat1900-1969Gymnasium Juvenaat, sinds 1988 aan de Pater Dehonlaan; in 2021 gefuseerd met het Mollerlyceum tot MollerJuvenaat. Het oude gebouw is in 1993 afgebroken
Sint-Theresia1915 tot rond 1970appartementencomplex
Eymard-Ville1936-1972gesloopt in 2009 op de kapel na; de kapel hoort bij een vestiging van scholengemeenschap Metameer

Politieschool, appartementen en sloop

Het vreemdste vervolg kreeg Kuilenberg, het kleinseminarie van het aartsbisdom Utrecht onder leiding van jezuïeten. Het gebouw in Apeldoorn waar het vanaf 1935 zat, is sinds 1973 een opleidingsinstituut van de politie.

Bij de orden liep het verschillend af. Op de plek van het Lavigerie College van de Witte Paters in Santpoort staat sinds de jaren negentig een appartementencomplex. Sint-Theresia van de assumptionisten in Boxtel is nu ook een appartementengebouw; sinds wanneer, staat niet in de bronnen. Het Sint-Paulus College van dezelfde Witte Paters in Sterksel werd begin jaren zeventig afgebroken, Eymard-Ville in Stevensbeek in 2009, op de kapel na. In Don Rua van de salesianen in 's-Heerenberg zitten sinds 2013 kloosterwoningen voor senioren.

Rolduc in Kerkrade kreeg het rijkste vervolg: het complex is conferentieoord en sinds 1974 grootseminarie van het bisdom Roermond. Het is rijksmonument, net als de Nebo in Nijmegen en het complex van Hageveld.

  1. begin jaren zeventig

    Sint-Paulus College in Sterksel afgebroken.

  2. 1973

    Het gebouw van Kuilenberg in Apeldoorn wordt opleidingsinstituut van de politie.

  3. 1974

    Rolduc wordt grootseminarie van het bisdom Roermond.

  4. jaren negentig

    Appartementen op de plek van het Lavigerie College in Santpoort.

  5. 2009

    Eymard-Ville in Stevensbeek gesloopt, op de kapel na.

  6. 2013

    Kloosterwoningen voor senioren in Don Rua, 's-Heerenberg.

Liudger Convict: een villa die nu kantoor is

Het Liudger Convict van het bisdom Groningen zat van 1959 tot 1969 in villa Voorveld aan de Rijksstraatweg in Harendermolen, een woonhuis uit 1916. De villa staat er nog. In de BAG staat het adres als kantoor, in gebruik.