Eind negentiende eeuw had elke provincie er een
Aan het eind van de negentiende eeuw telde elke provincie een of meer kleinseminaries: kostscholen waar jongens van twaalf tot achttien zes jaar gymnasiaal onderwijs kregen als voorbereiding op de priesteropleiding. Het bisdom Breda had de IJpelaar in Ginneken, 's-Hertogenbosch had Beekvliet, Haarlem Hageveld, Utrecht Kuilenberg en Roermond Rolduc. Daarnaast hadden kloosterorden hun eigen kleinseminaries.
In de jaren zestig liep het aantal interne leerlingen snel terug. De omzetting naar een open internaat met gewone middelbare opleidingen was volgens Wikipedia meestal geen succes. Wat bleef, is een rij gebouwen met elk een eigen vervolg.
Het kleinseminarie per bisdom
- Breda
- IJpelaar, Ginneken
- 's-Hertogenbosch
- Beekvliet
- Haarlem
- Hageveld
- Utrecht
- Kuilenberg
- Roermond
- Rolduc
Rolduc staat in het overzicht op Wikipedia vanaf 1843 als kleinseminarie van Roermond. Het artikel over de abdij noemt het in die jaren een internaat; de dataset zet beide naast elkaar.
Vijf keer een school als vervolg
Van de zestien kleinseminaries op de kaart van kleinseminaries in Nederland hebben er vijf nog een school als vervolg. Beekvliet in Sint-Michielsgestel werd in 1972 een gewoon gymnasium, Hageveld in Heemstede in 1967 een atheneum. Allebei zitten ze nog in het eigen complex.
Gymnasium Juvenaat in Bergen op Zoom zat sinds 1988 aan de Pater Dehonlaan en fuseerde in 2021 met het Mollerlyceum tot MollerJuvenaat; het oude gebouw is in 1993 afgebroken. Leeuwenhorst in Noordwijkerhout was maar zeven jaar kleinseminarie en is nu het Teylingen College. De Nebo van de redemptoristen in Nijmegen ging door als Elshof College, nu Kandinsky College.
De IJpelaar zelf telt hier niet mee. Daar zit sinds 1993 wel een school, maar een andere: de kunstopleiding Sint-Joost. Hoe dat zo kwam, staat in de geschiedenis van de IJpelaar.
De tabel hieronder zet alle zestien naast elkaar, met de jaren als kleinseminarie en wat er nu zit, zoals de dataset ze noemt.
| Kleinseminarie | Jaren | Nu |
|---|---|---|
| IJpelaar | 1878-1969 | St. Joost School of Art & Design, vestiging Breda |
| Hageveld | 1817-1967 | Atheneum College Hageveld |
| Beekvliet | 1815-1972 | Gymnasium Beekvliet |
| Rolduc | 1831-1840, 1946-1971 | conferentieoord en grootseminarie van het bisdom Roermond |
| Kuilenberg / Apeldoorn | 1818-1825, 1841 tot ca. 1973 | sinds 1973 opleidingsinstituut van de politie (gebouw Apeldoorn) |
| Leeuwenhorst | 1961-1968 | Teylingen College Leeuwenhorst; het internaat werd een congrescentrum |
| Liudger Convict | 1959-1969 | villa Voorveld (1916) staat er nog; volgens de BAG een kantoorpand in gebruik |
| Voorschoten | 1951-1968 | Beresteyn: na het vertrek van de Montfortanen in 2001 onderdak voor stichtingen, kunstenaars en buitenlandse werknemers |
| Sint Gabriël | vanaf 1922 | kloostergebouw; de passionisten vertrokken in december 2022 naar Oudewater |
| Lavigerie College | 1952-1971 | op de plek staat sinds de jaren negentig een appartementencomplex |
| Sint-Paulus College | 1926-1965 | gebouw afgebroken in het begin van de jaren zeventig |
| Don Rua | tot 1971 | sinds 2013 46 kloosterwoningen voor senioren |
| Nebo | 1928-1969 | voortgezet als Elshof College, thans Kandinsky College; de paters verlieten het klooster in 2008 |
| Juvenaat | 1900-1969 | Gymnasium Juvenaat, sinds 1988 aan de Pater Dehonlaan; in 2021 gefuseerd met het Mollerlyceum tot MollerJuvenaat. Het oude gebouw is in 1993 afgebroken |
| Sint-Theresia | 1915 tot rond 1970 | appartementencomplex |
| Eymard-Ville | 1936-1972 | gesloopt in 2009 op de kapel na; de kapel hoort bij een vestiging van scholengemeenschap Metameer |
Politieschool, appartementen en sloop
Het vreemdste vervolg kreeg Kuilenberg, het kleinseminarie van het aartsbisdom Utrecht onder leiding van jezuïeten. Het gebouw in Apeldoorn waar het vanaf 1935 zat, is sinds 1973 een opleidingsinstituut van de politie.
Bij de orden liep het verschillend af. Op de plek van het Lavigerie College van de Witte Paters in Santpoort staat sinds de jaren negentig een appartementencomplex. Sint-Theresia van de assumptionisten in Boxtel is nu ook een appartementengebouw; sinds wanneer, staat niet in de bronnen. Het Sint-Paulus College van dezelfde Witte Paters in Sterksel werd begin jaren zeventig afgebroken, Eymard-Ville in Stevensbeek in 2009, op de kapel na. In Don Rua van de salesianen in 's-Heerenberg zitten sinds 2013 kloosterwoningen voor senioren.
Rolduc in Kerkrade kreeg het rijkste vervolg: het complex is conferentieoord en sinds 1974 grootseminarie van het bisdom Roermond. Het is rijksmonument, net als de Nebo in Nijmegen en het complex van Hageveld.
- begin jaren zeventig
Sint-Paulus College in Sterksel afgebroken.
- 1973
Het gebouw van Kuilenberg in Apeldoorn wordt opleidingsinstituut van de politie.
- 1974
Rolduc wordt grootseminarie van het bisdom Roermond.
- jaren negentig
Appartementen op de plek van het Lavigerie College in Santpoort.
- 2009
Eymard-Ville in Stevensbeek gesloopt, op de kapel na.
- 2013
Kloosterwoningen voor senioren in Don Rua, 's-Heerenberg.
Liudger Convict: een villa die nu kantoor is
Het Liudger Convict van het bisdom Groningen zat van 1959 tot 1969 in villa Voorveld aan de Rijksstraatweg in Harendermolen, een woonhuis uit 1916. De villa staat er nog. In de BAG staat het adres als kantoor, in gebruik.
